Vào cuối thai kỳ, nhiều thai phụ thấy xuất hiện các nốt mày đay và mảng phát ban lan ra rộng ở vùng bụng gây ngứa, mất ngủ nên đã quá lo lắng. Thực ra, tình trạng này thường chỉ kéo dài khoảng 6 tuần và tự khỏi sau sinh

Mày đay và sẩn ngứa (Pruritic Urticarial Papules and Plaques of Pregnancy - PUPPP) được miêu tả chi tiết lần đầu tiên vào năm 1979 và được xác định bởi những nốt ban rất nhỏ (1 đến 2 mm) trên vùng bụng, thường xảy ra nhất ở những tuần cuối của thai kỳ, thời kỳ hậu sản rất hiếm gặp.

Các nốt ban thường bắt đầu ở dạng phân tán nhưng sẽ sớm kết tụ lại để hình thành những mảng ban lớn hơn ở vùng quanh rốn và gần một nửa trong số đó, đặc biệt xuất hiện ở các vết rạn bụng. Chỉ trong vòng vài ngày, những nốt mày đay và mảng phát ban lan rộng có khi đến cả vùng mông và đùi, gây ngứa nhiều khiến thai phụ dễ mất ngủ vào ban đêm. Vì thế, các thai phụ chưa có kinh nghiệm sinh nở thường rất dễ lo lắng và hoang mang khi gặp tình trạng này.

Vào những tuần cuối của thai kỳ là thời điểm rất dễ bị mày đay và sẩn ngứa. Ảnh: N.N.B

Thường khởi phát ở tuần thứ 39

Hình thái học của thương tổn cũng như sự tiến triển của bệnh nói chung gần như giống nhau giữa các trường hợp, cá biệt cũng có trường hợp thương tổn xảy ra ở cánh tay, cẳng tay và chân nhưng rất khó xảy ra ở vùng mặt. Quan sát kỹ những nốt ban này sẽ thấy các quầng xanh nhợt hẹp bao xung quanh. Thỉnh thoảng, một vài nốt ban bị phù, rộp lên như những vết bỏng nước.

Mặc dù bệnh này có thể xảy ra ở bất kỳ thai phụ nào nhưng nó thường xuất hiện nhiều ở những phụ nữ có thai lần đầu. Trong một nghiên cứu tại Viện Sức khỏe quốc gia của Hoa Kỳ với 25 bệnh nhân bị bệnh mắc chứng bệnh này, người ta nhận thấy có tới 19/25 (76%) là thai phụ mang thai lần đầu. Khoảng thời gian trung bình của sự khởi phát là ở tuần thứ 36 của thai phụ và khởi phát thường xuyên nhất là ở tuần thứ 39.

Một nghiên cứu gần đây với 30 bệnh nhân PUPPP cũng cho thấy có sự liên quan giữa cân nặng của thai nhi, thai đôi với PUPPP và người ta cho rằng sự căng lên nhanh chóng của thành bụng đã phá hủy các sợi liên kết, gây ra phản ứng viêm. Tuy nhiên, một nghiên cứu khác lại chỉ ra rằng ADN của thai nhi nam có thể tìm thấy trong mảnh da sinh thiết từ các ban sẩn. Nghiên cứu cũng nhận thấy có khoảng 70% phụ nữ bị PUPPP sẽ sinh bé trai và vì thế người ta cho rằng chính ADN của thai nhi nam đã đóng vai trò như chất kích thích da của phụ nữ mang thai gây viêm, ngứa... Bệnh thường kéo dài khoảng 6 tuần và tự khỏi sau khi sinh khoảng 1 – 2 tuần, nhưng ngứa thì có thể tồn tại lâu hơn.

Không cần xét nghiệm đặc hiệu

Trên thực tế chưa thấy bệnh này có xu hướng nhiễm lại ở những lần mang thai sau, mặc dầu một vài trường hợp đã được báo cáo. Hơn nữa, bệnh cũng không   thấy có sự tăng tỉ lệ nhiễm vào bào thai hay gây tử vong khi mang bệnh. Chỉ một báo cáo cho biết   có một trẻ sơ sinh bị nhiễm bệnh này. Trong nghiên cứu với các bệnh nhân PUPPP đã nêu ở trên, các quan sát tiếp theo cho thấy có 8 bệnh nhân tiếp tục mang thai sau đó và không ai trong số đó mắc PUPPP.

 Qua kinh nghiệm điều trị, chúng tôi thấy việc chẩn đoán PUPPP không khó, chủ yếu dựa vào lâm sàng với sự xuất hiện đơn thuần các ban sẩn mày đay. Không cần các xét nghiệm đặc hiệu để chẩn đoán cũng không cần sinh thiết da, trừ trường hợp cần phải chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý khác.

Tóm lại, nguyên nhân gây ra PUPPP hiện chưa rõ ràng nhưng không liên quan đến tiền sản giật, các rối loạn tự miễn, các bất thường về hormone hay bất thường về thai nhi; không gây nguy hại cho bà mẹ và em bé nên không việc gì phải quá lo lắng.